حسين بن عبد الله سرابى
شرح حال 16
سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) ( فارسى )
است ، ولى اسناد ديگرى موجود است كه مكمّل مندرجات اين كتاب خواهد بود ، و آن اسناد مجموعهاى است از مكاتبات و فرامين و اوراقى كه در اختيار جناب آقاى معاون الدوله غفارى ( نوهء فرّخ خان ) است و از راه لطف در دسترس اينجانب قرار دادند تا به منظور تتميم فوايد اين كتاب و اطلاع محققان به معرفى آنها بپردازم و اميدوارم كه قسمتى از آنها به صورت مجلّدى مستقل در آينده طبع شود . مهمترين قسمت اين اسناد دفترى است حاوى سواد مراسلات و مكاتيب متبادله ميان فرّخ خان ( در حين مأموريت ) و مصادر امور مملكت ، على الخصوص شخص ناصر الدين شاه و ميرزا آقا خان نورى . اين مراسلات در دفترى خشتى به خط شكسته نستعليق در 441 صفحه تحرير شده است . معلوم مىشود فرّخ خان درين مأموريت مهم فوق العاده هشيار و استاد بوده است و براى اطلاع خود و جوابگوئيهاى محتمل آينده دستور داده است كه از جميع نامههاى رسيده و جوابهاى ارسالى در دفترى مستقل سواد بردارند كه اگر اصل آنها از ميان رفت بسوابق امر دسترسى حاصل شود . درين نامهها مطلبى كه مخصوصا به نظر ميرسد وحشت تهران از قضيهء هرات و اصرار شديدى است به اتمام اين معضل و مشكل بوده است . دستهء ديگر اصل فرامين و اختيارنامههاى متعدد و دستخطهاى ناصر الدين شاه به فرّخ خان و نيز بعضى از مكاتيب ميرزا آقا خان و رجال ديگر است ( خواه مربوط به ايام مأموريت فرنگ و خواه مربوط بدوران خدمت در دربار ، بخصوص در دوران امين الدولگى ) . اين اوراق و اسناد به صورت مجموعهاى بقطع بزرگ ( سلطانى ) صحافى و تجليد شده است و نزديك يكصد و پنجاه سند تاريخى مهم را حاوى است . دستهء ديگر فرامين مشاغل فرّخ خان است ( صندوقدارى نقدى ، حكومت كاشان ، وزارت داخله ، خرج اطاق ، تمليك برج نوش ، تحصيلدارى ماليات مملكت ، حكومت جوشقان ، پيشخدمتى خاصه ) و مكاتبات و اوراق و نيز سواد مرقوماتى ديگر كه تجليد نشده است و عكس آن قسمت كه اهميت بيشترى دارد درين جا چاپ مىشود .